Nhà thứ hai dùng cho cuối tuần nên nhỏ gọn, ít đồ, mở và đóng trong vòng nửa giờ; nhà dùng để ở dài ngày, vài tuần đến vài tháng mỗi năm, cần đầy đủ như một nơi ở chính: bếp nấu được ba bữa, chỗ làm việc yên tĩnh, kho chứa, máy giặt, phòng cho khách. Nhầm giữa hai nhịp này là lý do phổ biến khiến căn nhà hoặc quá cồng kềnh để về hai ngày, hoặc quá thiếu thốn để ở lâu.
Phần dưới so sánh hai nhịp ở, gợi ý cách bố trí phòng, đồ đạc và hạ tầng cho từng nhịp, và cách làm một căn nhà có thể chuyển dần từ nhịp này sang nhịp kia khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Hai nhịp ở, hai bài toán khác nhau
Gia đình về cuối tuần thường đến nơi vào tối thứ Sáu hoặc sáng thứ Bảy và đi vào chiều Chủ nhật. Thời gian thật sự nghỉ ngơi chỉ khoảng một ngày rưỡi. Mỗi phút mở cửa, lau bụi, trải nệm, dọn bếp, rồi trước khi về lại thu dọn, đổ rác, khoá nước, ngắt điện đều lấy đi thời gian nghỉ. Nhà cuối tuần tốt là nhà mà phần việc này ngắn nhất.
Gia đình ở dài ngày, chẳng hạn ông bà về ở cả mùa khô, cả nhà về ở trọn kỳ nghỉ hè, hay vợ chồng làm việc từ xa ba bốn tháng mỗi năm, lại cần thứ ngược lại. Họ nấu ăn hằng ngày, giặt giũ, tiếp khách, làm việc, có khi ốm vặt. Một căn nhà quá tối giản sẽ nhanh chóng thành chật chội, thiếu chỗ để đồ, thiếu chỗ riêng cho từng người.
Hai nhịp cũng khác nhau ở cách người trong nhà cảm nhận căn nhà. Với nhà cuối tuần, cả nhà ở chung một nhịp, cùng đến cùng đi, và căn nhà gắn với cảm giác đi chơi. Với nhà ở dài ngày, mỗi người có lịch riêng: người làm việc buổi sáng, người ra vườn, người đi chợ, trẻ con chơi với bạn trong xóm. Căn nhà khi đó phải có chỗ cho từng người lui về mà không phiền người khác.
Nhiều gia đình lúc đầu tưởng mình sẽ về cuối tuần, nhưng thực tế lại về dài ngày dịp hè và Tết, còn cuối tuần thì ít về vì bận. Hoặc ngược lại. Vì vậy, trước khi bố trí, nên nhìn lại lịch một năm qua và ước lượng xem phần lớn số đêm ở quê sẽ rơi vào kiểu nào.
So sánh nhanh hai nhịp ở
Bảng dưới không phải là quy tắc cứng, chỉ giúp nhìn ra các điểm khác nhau lớn nhất để quyết định đâu là ưu tiên.
| Hạng mục | Nhà cuối tuần | Nhà ở dài ngày |
|---|---|---|
| Diện tích nhà | Gọn, đủ cho người hay về | Rộng hơn, có phòng cho khách và người giúp việc |
| Bếp | Bếp nhỏ, nấu món đơn giản, nướng ngoài sân | Bếp đủ, tủ lạnh lớn, tủ đông, chỗ sơ chế rau vườn |
| Giặt phơi | Mang đồ về thành phố giặt | Máy giặt, sân phơi có mái che mưa |
| Chỗ làm việc | Có thể không cần | Một phòng hoặc góc yên tĩnh, mạng ổn định |
| Kho | Một tủ khoá cho đồ cá nhân | Kho riêng cho dụng cụ vườn, đồ mùa, thực phẩm khô |
| Đồ vải, nệm | Ít, cất trong túi kín, dễ thay | Đủ cho nhiều người, có chỗ cất thoáng |
| Đóng nhà khi đi | Phải làm nhanh, có danh sách sẵn | Làm kỹ hơn, ít lần hơn |
Điểm chung của cả hai là nhà phải khô, thoáng, dễ lau chùi. Ở quê, bụi đất, côn trùng và độ ẩm là ba thứ làm việc dọn dẹp kéo dài nhất, nên vật liệu sàn, tường, cửa cần được chọn để chịu được chúng.
Nhà cuối tuần: thiết kế để mở nhanh, đóng nhanh
Ít đồ để lại. Mỗi món đồ để trong nhà là một món phải lau, phải che, phải lo mất. Nhà cuối tuần nên chỉ giữ đồ cần cho một hai đêm; đồ quý, đồ điện tử mang theo khi về.
Đồ vải cất kín. Chăn, gối, nệm mỏng cất trong túi kín hoặc thùng có nắp, kèm gói hút ẩm. Khi đến chỉ cần lấy ra trải; khi đi gấp lại cho vào túi. Tránh để nệm dày nằm trên giường suốt mùa nồm.
Một bảng danh sách đóng nhà dán trong tủ. Khoá nước tổng, ngắt các cầu dao trừ tủ lạnh nếu cần, đóng cửa sổ, rút gas, đổ rác, kiểm cửa sau. Danh sách giúp không phải nhớ, và giúp người trông nhà làm đúng như chủ.
Sàn và mặt bếp dễ lau. Gạch nung, đá, xi măng mài, bề mặt ít khe hở. Tránh thảm dày, rèm nhiều lớp, đồ trang trí nhỏ bám bụi.
Hiên rộng thay cho phòng khách lớn. Phần lớn thời gian cuối tuần ở quê diễn ra ngoài hiên, ngoài sân. Một hiên sâu, có mái che nắng mưa, có ghế dài và bàn ăn ngoài trời thường được dùng nhiều hơn mọi căn phòng.
Ổ khoá đơn giản, chìa dự phòng ở người trông nhà. Không gì làm hỏng cuối tuần nhanh bằng việc quên chìa ở thành phố khi đã đi ba tiếng đường.
Nhà ở dài ngày: thiết kế như một nơi ở chính thu nhỏ
Với nhà ở dài ngày, trọng tâm chuyển sang sự thoải mái hằng ngày. Bếp cần đủ chỗ cho hai người cùng nấu, có cửa sổ thoát khói, có lối ra vườn rau gần. Một tủ đông giúp không phải chạy chợ mỗi ngày nếu chợ xa. Một phòng giặt có mái che và chỗ phơi khi trời mưa dầm là thứ hay bị quên khi vẽ nhà nhưng rất quan trọng khi ở lâu, nhất là vùng mưa kéo dài nhiều tháng như Tây Nguyên hay vùng nồm ẩm miền Bắc.
Nếu có người làm việc từ xa, nên có một phòng nhỏ đóng cửa được, cách xa khu sinh hoạt chung, có ổ điện đủ, có đèn bàn tốt và chỗ đặt thiết bị thu sóng. Nhiều người nghĩ ngồi làm việc ngoài hiên là đủ, nhưng gió, nắng, côn trùng, tiếng gà vịt và trẻ con chơi đùa làm việc ấy chỉ dễ chịu được vài buổi.
Ở dài ngày cũng có nghĩa là sẽ có khách: họ hàng ghé chơi, bạn bè từ thành phố về. Một phòng khách tách riêng hoặc một nhà khách nhỏ trong khu đất giúp gia đình vẫn giữ nhịp sinh hoạt của mình khi nhà đông. Với người già ở lâu, nên ưu tiên phòng ngủ ở tầng trệt, nhà vệ sinh gần phòng ngủ, sàn không trơn, lối đi có tay vịn ở chỗ đổi cao độ.
Đồ đạc: mang đồ cũ về hay sắm riêng cho nhà quê
Nhiều gia đình trang bị nhà thứ hai bằng đồ thừa từ nhà phố: bộ sofa cũ, tủ quần áo thay ra, nệm đã dùng nhiều năm. Cách này tiết kiệm và có cái tình của đồ quen, nhưng cần chọn lọc. Đồ bọc nỉ, nệm dày, thảm lông hút ẩm rất nhanh ở nhà vắng người và là chỗ trú lý tưởng cho mạt bụi, nấm mốc. Đồ gỗ ép, gỗ công nghiệp chất lượng thấp dễ phồng rộp khi gặp mùa nồm hay mưa dầm.
Với nhà cuối tuần, nên ưu tiên đồ đơn giản, chịu ẩm, dễ lau: bàn ghế gỗ đặc đã xử lý, mây tre, kim loại sơn tĩnh điện cho ngoài hiên, nệm mỏng có vỏ tháo giặt được. Bếp chỉ cần một bộ nồi chảo vừa đủ, một bộ chén bát cho số người hay về cộng thêm vài khách. Càng ít đồ, mỗi lần mở nhà đóng nhà càng nhanh.
Với nhà ở dài ngày, có thể sắm đồ bền hơn, nhưng vẫn nên nghĩ tới mùa vắng. Tủ quần áo có lỗ thoáng, giường có gầm cao để lau, kệ sách đặt xa tường ngoài. Một nguyên tắc nhiều gia đình thấy hữu ích: mỗi khi mang một món mới về nhà quê, mang một món không dùng tới đi. Nhà thứ hai rất dễ thành kho chứa mọi thứ không còn chỗ ở thành phố, và khi đó nó không còn là nơi nghỉ ngơi nữa.
Hạ tầng: điện, nước, rác khác nhau theo nhịp ở
Nhà cuối tuần có thể dùng bồn nước nhỏ, lọc nước đơn giản, vì mỗi lần dùng không nhiều. Nhà ở dài ngày cần bể chứa đủ cho cả gia đình trong những ngày cúp nước, hệ lọc ổn định cho nước giếng, và cách xử lý nước thải phù hợp với số người. Bể tự hoại, hố thấm phải được tính theo số người ở thường xuyên và đặt cách giếng một khoảng an toàn; việc này nên nhờ người có chuyên môn tính, không làm theo cảm tính.
Điện cũng vậy. Nhà ở dài ngày dùng nhiều thiết bị hơn: máy giặt, tủ đông, bình nước nóng, máy bơm. Ở vùng hay cúp điện, gia đình thường cân nhắc nguồn dự phòng như máy phát hoặc điện mặt trời có lưu trữ. Mọi thứ đấu nối vào điện nhà cần thợ điện có tay nghề làm, có cầu dao chống giật, và có sơ đồ để người trông nhà biết cầu dao nào điều khiển khu nào.
Rác là chuyện ít được bàn trước nhưng gây phiền nhiều nhất. Ở nhiều xã, xe thu gom chỉ chạy vài ngày mỗi tuần hoặc không vào tới đường nhỏ. Nhà cuối tuần nên mang rác khô về thành phố hoặc gửi đúng điểm tập kết; nhà ở dài ngày nên có chỗ ủ rác hữu cơ cho vườn và hỏi thôn về lịch thu gom. Đốt rác nhựa ngoài vườn vừa độc, vừa dễ gây cháy, vừa làm hàng xóm khó chịu.
Làm một căn nhà có thể chuyển nhịp sau này
Hoàn cảnh gia đình thay đổi: con lớn, cha mẹ già, mình về hưu. Một vài quyết định từ đầu giúp căn nhà cuối tuần sau này thành nhà ở dài ngày mà không phải đập phá lớn:
- Chừa đất và chừa đường ống, đường điện cho một phòng ngủ tầng trệt có nhà vệ sinh riêng, dù chưa xây ngay.
- Làm bể nước và bể tự hoại lớn hơn mức cần lúc đầu, vì đào lại sau này tốn công và phá vườn.
- Để bếp có chỗ nới rộng ra phía sân sau.
- Bố trí nhà khách hoặc nhà phụ thành một khối riêng có thể xây sau, nối với nhà chính bằng hiên có mái.
- Đi ống chờ cho mạng, điện mặt trời, nước nóng ngay khi xây phần thô.
- Ghi lại bản vẽ hoàn công, vị trí ống, cáp ngầm, để người sau sửa không phải đoán.
Việc xây theo giai đoạn cũng giúp gia đình thử sống trong phần lõi trước khi quyết định có cần thêm gì không. Nhiều hạng mục tưởng cần lúc vẽ hoá ra không dùng tới, và ngược lại.
Mỗi lần xây thêm, nhớ kiểm lại xem phần mới có nằm trên đất ở và có cần giấy phép không, hỏi UBND cấp xã trước khi khởi công, vì quy định có thể đã đổi so với lần xây đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cuối tuần có nên để sẵn tivi, máy lạnh không?
Có thể, nhưng mỗi thiết bị để lại là một thứ cần bảo trì và có nguy cơ hỏng vì ẩm, chuột cắn dây, sét đánh. Nếu để, nên rút điện khi đi, che bụi, và đặt máy ở nơi khô ráo. Vùng mát như cao nguyên có khi không cần máy lạnh.
Nhà ở dài ngày có cần người giúp việc không?
Tuỳ quy mô khu đất và sức khoẻ người ở. Khu vườn lớn có cây ăn trái, ao hồ thường cần người chăm vườn ít nhất bán thời gian. Việc nhà có thể tự làm nếu nhà gọn. Nếu thuê, nên thoả thuận rõ công việc, giờ nghỉ và ngày nghỉ.
Làm sao giảm thời gian dọn dẹp mỗi lần về?
Giảm đồ để lại, cất đồ vải trong túi kín, dùng sàn dễ lau, đóng kín cửa và lưới chống côn trùng khi đi, nhờ người trông nhà mở cửa thông gió vào hôm trước ngày về. Một danh sách đóng nhà và mở nhà dán trong tủ giúp mọi người làm nhanh hơn.
Nhà ở dài ngày có nên làm hai tầng không?
Nếu khu đất đủ rộng, nhà một tầng hoặc một tầng có gác thường tiện hơn cho người già và trẻ nhỏ, mát hơn khi có mái lớn và hiên sâu. Hai tầng hợp khi đất hẹp hoặc cần tầm nhìn. Kết cấu nhà, nhất là trên đất dốc, cần kỹ sư tính.
Có nên làm một phòng riêng cho người trông nhà?
Nên, nếu người trông nhà ở cùng khu đất. Phòng riêng có nhà vệ sinh, lối ra vào riêng giúp cả hai bên thoải mái. Phần nhà người trông được dùng nên tách rõ với phần đồ riêng của chủ, để tránh hiểu lầm khi có món đồ thất lạc.
Mạng internet ở quê có đủ để làm việc từ xa không?
Nhiều xã đã có cáp quang tới thôn, nhưng có nơi chưa. Nên hỏi nhà mạng tại chỗ trước khi chọn đất, thử tốc độ ngay ở khu đất, và nếu cần thì đi ống chờ để kéo cáp vào nhà. Luôn có một phương án dự phòng bằng mạng di động.