Tiệc vườn cuối năm ở trang viên hợp nhất với một nhóm vừa phải — gia đình, họ hàng gần, bạn bè thân — tổ chức sớm vào buổi chiều, có chỗ ấm để ngồi khi trời trở lạnh, và một bếp lửa được đặt và trông đúng cách. Khác với tiệc cưới, tất niên không cần nghi thức hay sân khấu; điều khách nhớ là không khí quây quần, món nướng nóng, và khu vườn trong những ngày cuối năm.
Thời tiết cuối năm âm lịch rất khác nhau giữa các vùng: miền Bắc có thể rét đậm mưa phùn, Tây Nguyên và Lâm Đồng khô hanh, đêm lạnh, Nam Bộ đang vào mùa khô nắng đẹp, miền Trung vừa qua mùa mưa bão. Bài này đi qua cách chọn ngày giờ, giữ ấm, tổ chức bếp ngoài trời, an toàn lửa trong mùa khô và những điều khiến buổi tất niên ở nhà vườn khác với ở nhà hàng.
Cuối năm ở các vùng: tiệc vườn cần chuẩn bị gì
Tháng chạp âm lịch thường rơi vào khoảng tháng 1 đến đầu tháng 2 dương lịch. Bảng dưới là xu hướng chung theo khí hậu; năm nào cũng có ngoại lệ, nên xem dự báo gần ngày.
| Vùng | Thời tiết thường gặp | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|
| Bắc Bộ, trung du, miền núi phía Bắc | Rét, có những đợt rét đậm; mưa phùn, ẩm; trời tối sớm | Tiệc bắt đầu sớm, có mái che kín gió, sưởi an toàn, đồ uống nóng |
| Huế, ven biển miền Trung | Cuối mùa mưa, có thể còn mưa dầm, lạnh ẩm | Phương án tổ chức trong nhà hoặc dưới hiên rộng, lối đi chống trơn |
| Tây Nguyên, Lâm Đồng | Mùa khô, ngày nắng, đêm lạnh, nhiều gió; cỏ khô dễ cháy | Áo ấm, chăn mỏng cho khách, che gió, kiểm soát lửa rất chặt |
| Nam Bộ | Mùa khô, nắng đẹp, tối mát dễ chịu | Bóng mát buổi chiều, đuổi muỗi buổi tối, nước uống đủ |
| Duyên hải Nam Trung Bộ | Khô, gió mạnh | Néo chắc rạp và trang trí, chắn gió cho bếp lửa |
Ở vùng đồi Lâm Đồng, chênh lệch nhiệt độ giữa trưa và nửa đêm mùa khô có thể rất lớn. Khách từ thành phố lên thường chỉ mang áo mỏng; chuẩn bị sẵn một rổ áo khoác, khăn quàng, chăn cũ là cách chủ nhà được nhớ lâu.
Chọn ngày, chọn giờ: tránh dồn vào những ngày cuối cùng
Những ngày giáp Tết là lúc ai cũng bận: chợ đông, đường đông, người đi làm xa lo về quê, người ở quê lo dọn nhà, gói bánh. Tiệc tất niên dồn vào hai ba ngày cuối thường thiếu khách, thiếu người giúp, và chủ nhà kiệt sức trước khi Tết đến.
Nhiều gia đình chọn tổ chức sớm hơn, khoảng giữa tháng chạp, vào một ngày cuối tuần. Khu vườn lúc đó vẫn đẹp, cây mai, cây đào có khi đã chớm nụ, khách thong thả hơn, và bếp không phải tranh giờ với việc chuẩn bị Tết.
Về giờ, tiệc vườn mùa lạnh nên bắt đầu sớm. Ở miền Bắc mùa đông, trời tối khoảng hơn 17 giờ một chút, sau đó nhiệt độ xuống nhanh. Bắt đầu từ khoảng 15 giờ 30 cho phép khách đi dạo vườn, chụp ảnh khi còn sáng, rồi quây quần bên bếp khi trời tối. Ở Nam Bộ, có thể bắt đầu muộn hơn vì buổi tối mát dễ chịu, nhưng nắng chiều mùa khô vẫn gắt, cần bóng mát.
Một bữa tất niên ở quê thường kéo dài. Nên thống nhất một giờ kết thúc dự kiến, nhất là khi khách phải lái xe về trên đường đồi, đường làng tối, và khi nhà hàng xóm có người già, trẻ nhỏ cần ngủ sớm.
Với miền Trung, nơi tháng chạp có năm vẫn còn mưa dầm, nên chốt phương án trong nhà hoặc dưới hiên rộng ngay từ đầu, rồi coi khu vườn là phần đi dạo, chụp ảnh khi trời tạnh. Đổi kế hoạch vào sát ngày tiệc vì mưa không dứt là chuyện thường gặp, và chuẩn bị từ đầu cho phương án trong nhà giúp người lo bếp, lo bàn ghế không phải làm lại hai lần.
Giữ ấm cho khách ngoài trời mà không gây nguy hiểm
Chắn gió trước khi sưởi. Gió lấy đi hơi ấm nhanh hơn nhiệt độ thấp. Đặt khu ngồi ở phía khuất gió của nhà chính, của hàng cây; dùng vách rạp, bình phong tre ở phía gió thổi tới.
Sưởi bằng lửa ngoài trời thoáng, không trong rạp kín. Bếp lửa, lò than đặt ngoài trời có không khí lưu thông. Không đốt than, củi để sưởi trong phòng kín, rạp quây kín bốn mặt, vì khí độc sinh ra không màu không mùi và có thể gây ngộ độc nặng.
Máy sưởi điện dùng đúng chỗ. Nếu dùng, cắm vào đường điện có thiết bị chống giật, đặt trên nền khô, xa vải, khăn bàn, xa lối trẻ chạy. Không dùng dây kéo dài loại trong nhà đặt trên cỏ ướt sương.
Đồ uống và món ăn nóng. Trà gừng, nước nóng, cháo, lẩu, món nướng ra liên tục giúp khách ấm từ bên trong hơn bất cứ máy sưởi nào.
Chăn mỏng, áo khoác dự phòng. Đặt sẵn ở chỗ dễ lấy, nhất là cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Ghế có đệm thay ghế nhựa lạnh cũng làm khách ngồi lâu dễ chịu hơn.
Bếp nướng và nồi lẩu ngoài trời
Tiệc vườn cuối năm thường gắn với bếp nướng: thịt, cá, bắp, khoai, bánh tráng, hoặc nồi lẩu bốc khói giữa bàn. Bếp ngoài trời làm buổi tiệc ấm và vui, nhưng cũng là nguồn lửa nằm ngay giữa khách.
Bếp nướng nên đặt trên nền đất trống, gạch, đá — không đặt trên sàn gỗ, thảm, cỏ khô. Đặt cuối hướng gió so với khu ngồi để khói không thổi vào mặt khách, và cách bàn ăn đủ xa để trẻ con không chạy va vào. Mỗi bếp có một người lớn phụ trách đến khi bếp được dập hẳn, có kẹp gắp dài, găng tay chịu nhiệt, xô nước hoặc cát bên cạnh.
Với lẩu trên bàn, bếp gas mini cần được dùng đúng cách: không đặt hai bếp sát nhau, không dùng nồi quá to trùm kín lon gas, không để lon gas gần nguồn nhiệt khác. Lon gas mini bị nóng có thể gây nổ; đây là tai nạn đã xảy ra nhiều lần trong những bữa tiệc gia đình. Bếp điện từ an toàn hơn về lửa, nhưng lại cần đường điện đủ tải và ổ cắm ngoài trời đúng chuẩn.
Thực phẩm sống và chín để riêng, kẹp gắp riêng. Món ướp sẵn giữ trong thùng đá có nắp chứ không để trên bàn nhiều giờ, kể cả khi trời lạnh, vì ruồi và côn trùng vẫn tìm đến.
Than củi sau khi nướng xong nên dồn vào một thùng kim loại có nắp, rưới nước, đặt xa nhà gỗ và đống rơm. Tro than đổ ra vườn khi còn ấm, gặp gió đêm mùa khô, từng là nguyên nhân của không ít đám cháy cỏ khó hiểu vào rạng sáng.
Lửa trại giữa vườn: làm đúng hoặc đừng làm
Lửa trại là hình ảnh đẹp của một đêm cuối năm, nhưng ở vùng đồi mùa khô, một đốm lửa bay theo gió có thể gây cháy cỏ, cháy rừng. Nếu muốn có lửa trại, cần đủ các điều kiện:
- Hỏi trước về quy định đốt lửa ngoài trời ở địa phương, nhất là ở vùng giáp rừng, vì nhiều nơi có lệnh cấm đốt trong mùa khô.
- Chọn chỗ trống, nền đất hoặc nền đá, cách xa cây, mái lá, nhà gỗ, đống rơm, bãi xe; dọn sạch cỏ khô trong một vòng rộng xung quanh.
- Dùng hố lửa có viền đá, gạch hoặc chậu lửa kim loại chuyên dùng; giữ đống lửa nhỏ, không chất củi cao.
- Không đốt khi gió mạnh; nếu gió nổi lên giữa chừng, dập lửa ngay.
- Luôn có người lớn tỉnh táo trông lửa, có xô nước, bình chữa cháy, xẻng và cát ngay cạnh.
- Trẻ em ngồi sau một vạch cách xa, không chạy quanh lửa, không ném đồ vào lửa.
- Khi tàn tiệc, dập bằng nước, đảo tro, dập tiếp đến khi chạm tay gần tro không còn thấy nóng; kiểm lại vào sáng hôm sau.
Nếu không đáp ứng được những điều kiện trên, một chậu than nhỏ có lưới che hoặc một dãy đèn ấm quanh khu ngồi vẫn tạo được không khí, mà không đặt khu vườn và cả xóm vào rủi ro.
Khu vườn cuối năm: trang trí bằng chính những gì đang có
Trang viên cuối năm có sẵn rất nhiều thứ để làm đẹp mà không cần mua sắm: cây mai, cây đào đang chớm nụ, cành quất trĩu quả, giàn bầu bí, những luống rau xanh mướt của mùa đông, hàng tre đung đưa trong gió. Một chút ánh sáng ấm hắt từ gốc cây lên tán, một dãy đèn dọc lối đi, vài bó rơm làm ghế ngồi là đủ cho một khung cảnh không nhà hàng nào có.
Bàn tiệc có thể dùng chính sản vật của vườn: một rổ cam, một mẹt khoai lang, một bình hoa cắt từ vườn. Khách thành phố thường thích nhất là được hái một ít rau, một ít trái mang về. Nếu muốn, chủ nhà có thể để sẵn vài chiếc giỏ nhỏ ở cổng, mời khách tự hái trong khu vườn bếp trước khi về. Món quà nhỏ ấy thường được nhắc lại lâu hơn mọi món trên bàn tiệc.
Hạn chế những đồ trang trí dùng một lần, dễ bay theo gió như bóng bay, dây kim tuyến nhựa, vì chúng thường kết thúc trong bụi cây hoặc trôi xuống hồ. Với lối đi và khu trẻ em, ưu tiên ánh sáng đủ để đi lại an toàn trước khi nghĩ đến chuyện lung linh.
Khách về muộn, khách ngủ lại và buổi sáng hôm sau
Tiệc tất niên ở quê hay kéo dài, rượu bia nhiều hơn những dịp khác. Gia đình nên tính trước: ai sẽ ngủ lại, ai cần xe đưa về, ai được nhờ làm tài xế không uống. Đường làng, đường đồi ban đêm cuối năm vừa tối vừa có sương mù ở vùng cao, rất nguy hiểm cho người đã uống.
Nếu có khách ngủ lại, chuẩn bị chăn ấm, nước nóng để rửa mặt, và một bữa sáng đơn giản. Buổi sáng sau tiệc trong vườn, khi sương còn trên lá và khói bếp bốc lên, thường là lúc mọi người trò chuyện thật lòng nhất, thong thả nhất, khác hẳn sự ồn ào của tối hôm trước.
Đó cũng là lúc nên cùng nhau dọn dẹp: thu bàn ghế, quét lá, kiểm tra lại bếp lửa, nhặt rác trong cỏ. Nhiều gia đình biến việc dọn dẹp buổi sáng thành một phần của cuộc họp mặt, cả lớn lẫn bé cùng làm, xong rồi mới chia tay về chuẩn bị Tết. Một khu vườn được trả lại gọn gàng trước Tết cũng là cách đón năm mới nhẹ nhõm cho chính chủ nhà.
Câu hỏi thường gặp
Tiệc tất niên ở nhà vườn nên mời bao nhiêu người là vừa?
Không có con số chuẩn, nhưng tiệc vườn cuối năm thường vui nhất ở quy mô vài chục người, đủ để quây quần quanh vài bếp, vài bàn. Khách quá đông sẽ phải lo rạp, nhà vệ sinh, bãi xe như một đám cưới, mất đi sự thoải mái của buổi tất niên.
Có nên đốt lửa trại khi ở vùng đồi Lâm Đồng mùa khô?
Cần rất thận trọng. Mùa khô ở Lâm Đồng và Tây Nguyên cỏ, lá thông khô rất dễ cháy, gió mạnh, nhiều nơi giáp rừng có quy định hạn chế đốt lửa. Hỏi chính quyền địa phương trước; nếu không chắc, dùng chậu than nhỏ có lưới che hoặc đèn thay cho lửa trại.
Dùng bếp than sưởi trong nhà khi khách ngủ lại có được không?
Không nên. Đốt than trong phòng kín có thể gây ngộ độc khí nặng, thậm chí tử vong, vì khí sinh ra không màu không mùi. Nếu cần sưởi, dùng máy sưởi điện đúng chuẩn, chăn ấm, và để phòng có thông gió.
Nên chuẩn bị món gì cho tiệc vườn mùa lạnh?
Ưu tiên món nóng, ra liên tục: món nướng, lẩu, cháo, canh, khoai nướng, bắp nướng, trà gừng. Món nguội, món sống nên ít và để trong thùng mát có nắp. Tận dụng rau trái trong vườn giúp bữa tiệc có dấu ấn riêng của trang viên.
Làm sao để trẻ con không quá gần bếp nướng và lửa?
Đặt bếp ở rìa khu ngồi, có rào nhẹ hoặc vạch ranh giới, có một người lớn đứng bếp suốt thời gian lửa còn cháy. Cho trẻ một khu chơi riêng có đèn, ở phía đối diện, và có người lớn trông theo ca.
Nên kết thúc tiệc tất niên lúc nào để không phiền hàng xóm?
Nên thống nhất trong gia đình từ trước, thường không quá khuya, nhất là khi nhà bên có người già, trẻ nhỏ. Nhạc nên nhỏ dần từ đầu buổi tối, và khi đã khuya thì chỉ còn tiếng trò chuyện nhỏ quanh bếp.