Để giữ nhà thứ hai khi vắng lâu, cần làm ba việc: đóng nhà đúng cách trước khi đi (khoá nước, ngắt điện, cất đồ vải và thực phẩm, bịt đường vào của chuột, côn trùng), có người mở cửa thông gió và kiểm tra theo lịch mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần, và mở lại nhà theo thứ tự an toàn khi về. Ẩm, mối và chuột là ba thứ phá nhà ở quê nhanh nhất khi không có người, và cả ba đều phòng được nếu làm đều tay.
Phần dưới đi qua từng mối nguy theo mùa, danh sách đóng nhà, việc người trông nhà nên làm, và trình tự mở nhà sau vài tuần đến vài tháng vắng mặt.
Vì sao nhà ở quê xuống cấp nhanh khi vắng người
Nhà có người ở được thông gió mỗi ngày: cửa mở, bếp nấu, người đi lại. Hơi ẩm thoát ra, côn trùng bị xua, chuột ngại đến. Khi nhà đóng kín, không khí trong nhà đứng yên. Ở những vùng ẩm, chỉ sau hai ba tuần, nấm mốc có thể xuất hiện trên tường phía bắc, sau tủ, trên đồ da, đồ gỗ. Nệm, chăn, gối hút ẩm và có mùi.
Ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, những đợt nồm ẩm làm tường, sàn đá, mặt kính đọng nước như vừa lau ướt. Nhà đóng kín mà không có người trong những ngày đó sẽ đọng hơi ẩm ở mọi bề mặt lạnh, và khi trời hửng nắng, mùi mốc là thứ chào đón đầu tiên.
Mối là mối lo lớn ở nhà vườn có nhiều cây, gốc cây mục, gỗ cũ trong vườn. Chúng vào nhà qua khe nứt nền, chân tường, khung cửa gỗ chạm đất, và làm việc âm thầm bên trong. Khi nhìn thấy đường mui đất trên tường hay cánh cửa rỗng ruột, thường mối đã ở đó một thời gian.
Chuột vào bằng lỗ thoát nước, khe cửa, lỗ ống điện nước chưa bịt, mái hở. Chúng cắn dây điện, làm tổ trong tủ bếp, trong ngăn máy giặt, trong hộp kỹ thuật điều hoà. Dây điện bị cắn không chỉ làm hỏng thiết bị mà còn có nguy cơ chập cháy khi bật điện lại.
Còn nước thì im lặng hơn cả: một khớp nối rò nhỏ ở vòi, phao bồn nước kẹt, mái dột một góc. Không ai ở nhà để thấy, nước chảy suốt nhiều ngày, thấm tường, mục trần, hỏng sàn gỗ.
Mối nguy theo mùa ở từng vùng
Mỗi vùng có mùa nguy riêng. Biết trước giúp chọn lúc đóng nhà kỹ hơn và dặn người trông nhà chú ý đúng chỗ.
| Vùng | Mùa cần chú ý | Mối nguy chính |
|---|---|---|
| Đồng bằng và trung du Bắc Bộ | Cuối đông sang xuân, những đợt nồm ẩm | Tường, sàn đổ mồ hôi, nấm mốc, đồ gỗ trương |
| Duyên hải miền Trung | Mùa mưa bão, thường từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 | Mái tốc, ngập, cây đổ, cúp điện dài ngày |
| Tây Nguyên, Lâm Đồng | Mùa mưa kéo dài nhiều tháng giữa năm | Ẩm mốc, rêu, đường trơn, sạt taluy |
| Tây Nguyên, Lâm Đồng | Mùa khô, gió mạnh | Cháy cỏ khô, cháy lan từ đồi |
| Nam Bộ | Mùa mưa và đợt triều cường cuối năm | Ngập sân, nước thấm nền, muỗi, mối sinh sôi |
Trước mỗi mùa nguy, nên về một lần để kiểm mái, khơi rãnh, cắt cành gần mái, dọn cỏ khô quanh nhà, buộc lại đồ ngoài sân. Một chuyến về đúng lúc tiết kiệm được nhiều lần sửa chữa sau đó.
Danh sách đóng nhà trước khi đi lâu
Nên in danh sách này hoặc viết tay dán trong cánh tủ gần cửa ra vào, để ai đóng nhà cũng làm đủ. Thứ tự gợi ý:
- Dọn sạch tủ lạnh, rút điện, lau khô và để cửa tủ hé cho thoáng; nếu để tủ đông chạy thì báo người trông nhà.
- Cất thực phẩm khô trong hộp kín có nắp; không để gạo, đường, bánh kẹo trong bao giấy.
- Giặt sạch, phơi khô chăn gối rồi cất vào túi kín hoặc thùng nhựa có nắp, kèm gói hút ẩm; dựng nệm hoặc bọc nệm.
- Đổ hết nước ở chậu, xô, khay dưới chậu cây trong nhà để tránh muỗi đẻ trứng.
- Đổ rác, rửa thùng rác, để khô.
- Kiểm các lỗ thoát sàn, lỗ ống chưa bịt; đậy nắp thoát sàn, bịt khe bằng lưới kim loại nếu cần.
- Đóng van nước tổng; nếu bồn nước trên mái cần giữ đầy thì đóng van cấp xuống nhà.
- Ngắt các cầu dao không cần thiết, chỉ để lại mạch cho đèn an ninh, camera, tủ đông nếu có.
- Khoá bình gas, tháo dây nếu được.
- Đóng cửa sổ, cửa chớp; để vài khe thoáng có lưới nếu nhà đủ an toàn, giúp không khí lưu thông.
- Cất đồ ngoài sân như ghế, dù, đệm vào kho để tránh gió bão và mất cắp.
- Báo người trông nhà ngày đi, ngày dự kiến về, và để lại một chìa dự phòng.
Danh sách này nghe dài nhưng khi đã quen chỉ mất khoảng nửa giờ đến một giờ. Phần lâu nhất thường là đồ vải, nên càng ít đồ vải để lại càng nhanh.
Người trông nhà nên làm gì mỗi lần ghé
Mở cửa thông gió. Trong ngày nắng ráo, mở các cửa đối diện nhau để gió lùa qua vài tiếng. Ngày nồm ẩm thì ngược lại: đóng kín cửa, vì mở cửa lúc đó chỉ đưa thêm hơi ẩm vào.
Đi một vòng quanh nhà. Nhìn mái, máng xối, chân tường, cửa sau, rào. Chú ý vết nước, đường mui đất của mối, phân chuột, tổ ong vò vẽ dưới mái hiên.
Kiểm đồng hồ nước. Khi mọi vòi đều khoá mà đồng hồ vẫn quay là có rò. Đây là cách nhanh nhất phát hiện rò ngầm.
Chạy nước một lúc. Mở vòi vài phút ở bếp và nhà vệ sinh để nước trong ống không đọng quá lâu, đổ nước vào các lỗ thoát sàn để giữ lớp nước chặn mùi.
Ghi lại và chụp ảnh. Gửi cho chủ nhà vài tấm ảnh, kể cả khi mọi thứ bình thường. Thói quen này giúp chủ nhà yên tâm và phát hiện thay đổi nhỏ qua từng lần.
Chăm phần ngoài nhà. Cắt cỏ quanh nhà, quét lá trên mái bằng và máng xối, tỉa cành chạm mái, khơi rãnh thoát nước trước mùa mưa. Phần ngoài được chăm thì phần trong ít hỏng hơn, và căn nhà cũng không mang dáng nhà bỏ hoang trong mắt người qua đường.
Báo ngay khi có sự cố. Cây đổ, mái tốc, mất trộm, ngập. Thoả thuận trước ai quyết định gọi thợ, mức sửa nào tự làm được, mức nào phải hỏi chủ.
Mở lại nhà sau thời gian vắng: làm theo thứ tự an toàn
Khi về, đừng vội bật hết điện. Trước tiên mở cửa, đi một vòng nhìn và ngửi. Mùi gas là dấu hiệu phải giữ nguyên trạng thái điện, mở cửa thoáng, không bật lửa, không bật công tắc, và gọi người có chuyên môn kiểm tra. Mùi khét, mùi chuột chết, vết nước trên trần là những thứ cần xem trước khi cấp điện.
Sau đó bật lần lượt từng cầu dao, không bật cùng lúc. Nếu cầu dao chống giật nhảy ở một mạch nào, để nguyên mạch đó và nhờ thợ điện kiểm, vì có thể dây đã bị chuột cắn hoặc ẩm. Thiết bị lớn như máy bơm, bình nước nóng nên chạy thử khi có người đứng gần quan sát.
Mở van nước tổng, xả mỗi vòi vài phút cho đến khi nước trong; nước đầu tiên sau nhiều tuần đọng trong ống không nên dùng để nấu ăn. Kiểm bồn nước, nhất là bồn hở nắp, xem có lá cây, côn trùng, xác động vật nhỏ không. Nếu có, xả bỏ và vệ sinh bồn trước khi dùng.
Cuối cùng, nhìn kỹ các góc tối: gầm tủ, sau bình nước, trong giày dép để ngoài hiên, kho dụng cụ. Ở vùng quê, rắn, rết, bọ cạp có thể trú vào nhà vắng người. Trẻ nhỏ nên chờ ngoài sân cho tới khi người lớn đi kiểm một vòng.
An ninh khi nhà vắng: rào, đèn và hàng xóm
Nhà vắng người lâu ngày dễ bị để ý, nhất là khi xung quanh biết chủ ở thành phố. Mất trộm ở nhà vườn thường không phải là đồ quý mà là những thứ bán được ngay: máy bơm, dây điện, ống đồng của máy lạnh, dụng cụ làm vườn, thậm chí cả trái cây vào mùa. Biện pháp tốt nhất là làm cho căn nhà trông như có người chăm: cỏ được cắt, sân được quét, đèn sân bật tối theo hẹn giờ.
Rào chắc ở mặt đường và cổng có khoá là cần, nhưng một khu đất lớn khó rào kín hoàn toàn. Thay vì cố biến căn nhà thành pháo đài, nên khoá kỹ kho chứa máy móc, đặt máy bơm trong nhà máy có cửa, không để dụng cụ đắt tiền ngoài trời, và cất dây điện, ống nối vào kho sau mỗi lần dùng.
Hàng xóm vẫn là lớp an ninh hiệu quả nhất. Một người hàng xóm biết chủ nhà, biết người trông nhà, sẽ để ý khi có xe lạ dừng trước cổng hay có người lạ ra vào. Mối quan hệ này không thể có được trong một ngày; nó đến từ những lần chào hỏi, biếu nhau chút quà quê, góp mặt trong việc chung của xóm. Nhờ hàng xóm để ý giúp thì cũng nên cảm ơn cho chu đáo, và sẵn lòng giúp lại khi họ cần.
Nếu khu đất có ao hồ, giếng, nên kiểm lại nắp giếng, rào hồ trước mỗi lần đi: trẻ con trong xóm có thể vào vườn chơi khi chủ vắng, và một nắp giếng lỏng hay đoạn rào hồ hỏng là mối nguy có thật.
Thiết kế giúp nhà ít hỏng khi vắng
Một số lựa chọn từ lúc xây giúp việc giữ nhà nhẹ hơn rất nhiều. Nền nhà cao hơn mặt sân, có lớp chống thấm ngược, giảm hơi ẩm bốc lên. Mái có độ dốc đủ, máng xối rộng, ống thoát lớn, giảm nguy cơ dột và tràn. Khung cửa gỗ không chạm đất trực tiếp, có chân bằng vật liệu khác, giảm đường vào của mối.
Bố trí lỗ thông gió có lưới ở đầu hồi, gầm mái, giúp không khí trong nhà vẫn được trao đổi khi cửa đóng. Chọn vật liệu ít hút ẩm cho tường và sàn ở những phòng hay bị nồm. Giữ một khoảng sạch quanh chân nhà, không để cây bụi, gỗ vụn, lá mục sát tường, vì đó là nơi mối và chuột ẩn náu trước khi vào nhà.
Cuối cùng, tách khu đồ của chủ thành một phòng kho khoá được. Khi có người trông nhà, cho thuê lúc vắng hay người thân ghé ở, phòng kho này giữ đồ quý, giấy tờ, đồ cá nhân an toàn, còn phần còn lại của nhà có thể dùng mà không ngại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để máy hút ẩm chạy khi vắng nhà?
Có thể, nếu máy có chế độ tự ngắt khi đầy nước hoặc xả thẳng ra ống thoát, đặt ở chỗ an toàn, mạch điện có cầu dao chống giật. Không nên để thiết bị chạy liên tục mà không ai kiểm tra trong nhiều tuần, nhất là ở nhà gỗ.
Bao lâu nên có người ghé nhà một lần?
Mùa khô có thể hai tuần một lần. Mùa mưa, mùa nồm, mùa bão nên mỗi tuần một lần, và ghé thêm sau mỗi trận mưa gió lớn. Lịch cụ thể tuỳ vùng, độ kín của nhà và lượng cây quanh nhà.
Làm sao biết nhà đã bị mối?
Dấu hiệu thường gặp là đường mui đất nhỏ chạy dọc chân tường, khung cửa, cánh cửa gõ nghe rỗng, cánh mối rụng gần cửa sổ đầu mùa mưa. Khi thấy, nên mời đơn vị xử lý mối có chuyên môn, không tự đổ hoá chất bừa vì có thể hại người và vườn.
Có nên lắp camera cho nhà thứ hai?
Camera giúp theo dõi từ xa nhưng cần điện và mạng ổn định. Nên đặt camera hướng ra cổng, sân, cửa chính, không quay vào nhà hàng xóm. Camera không thay được người ghé kiểm tra, vì nó không thấy rò nước trong tường hay mối trong khung cửa.
Đồ gỗ trong nhà vắng có cần bảo quản riêng?
Nên kê đồ gỗ cách tường vài phân để thoáng, không đặt sát tường phía hay ẩm, lau khô trước khi đi. Đồ gỗ quý có thể phủ vải thoáng khí, tránh bọc nilon kín vì hơi ẩm bị giữ lại bên trong dễ gây mốc.
Nước trong bồn để lâu có dùng được không?
Không nên dùng ngay để nấu ăn, uống. Nên xả bỏ một phần, kiểm nắp bồn, xem có cặn, rêu, côn trùng không. Bồn chứa lâu không dùng nên được súc rửa định kỳ, và nắp bồn phải đậy kín để tránh chuột, chim, côn trùng rơi vào.